Akademisyenler, 'Gediz, İzmir Körfezi ve Dip Çamuru' panelinde konuştu

İzmir-Çeşitli üniversitelerden deniz ve çevre biyolojisi, ekoloji alanlarında çalışmalar yürüten akademisyenlerin konuşmacı olarak katıldığı panelde, hem Gediz hem de İzmir Körfezi’ndeki kirliliğin boyutları ve nedenleri bilimsel veriler ve görüntüler eşliğinde anlatıldı. Birden fazla ilde milyonlarca insanı ilgilendiren bu sorunun nasıl çözüleceği tartışıldı.   

İZDENİZ Yönetim Kurulu Başkanı Dr. Işıkhan Güler’in yönettiği panelde, İzmir ve Manisa Büyükşehir Belediye Başkanları Danışmanı Prof. Dr. Yusuf Korucu, İzmir Katip Çelebi Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Ebru Yeşim Özkan ve Ege Üniversitesi Öğretim Üyesi Dr. Levent Yurga konuşmacı olarak yer aldı. Ayrıca İzmir Körfezi Sualtı Görüntüleme Direktörü Murat Kaptan’ın İzmir Körfezi ve Foça sualtında çektiği fotoğraf ve görüntüler de katılımcılarla paylaşıldı.

Gediz’in kirliliği siyasi kirlilikle bağdaşık

Foça Doğa Tarih Talanına Hayır Platformu Sözcüsü Ramis Sağlam, 2025 yılında Foça-Yeniköy’de mahalle muhtarları, kooperatif temsilcileriyle birlikte “Gediz Ölüyor! Birlikte Kurtaralım” kampanyası başlattıklarını belirterek konuşmasına başladı. Sağlam, “Bugün başta İzmir olmak üzere ülke çapında nehirlerin kirliliği daha fazla gündeme gelmeye başladı. 2025 yılında başlattığımız kamu paydaşlarımızla bugün önemli çalışmalara imza attık. Bugüne kadar Platform olarak, insan zinciri, imza kampanyası başlattık. Daha yolun çok başındayız. Yarım asırlık kirliliğin çözümü de kolay olmayacak. Gediz Deltası çok geniş bir alan, 401 km uzunluğunda ve milyonlarca insanın ve canlının yaşamını ilgilendiriyor. Ülkemiz siyasi alanda da farklı bir kirlilik yaşıyor. Siyasal alandaki kirlenmeyi temizlenmeden Gediz’in temizlenmesi mümkün görünmüyor.” dedi.

“Gediz’den su içerdik”

Eskiden Gediz Nehri’nden su içtiklerini belirten Foça Belediye Başkanı Saniye Bora Fıçı, “Gediz hızla kirleniyor. Bu gidişatı durdurmamamız gerekiyor. Bilimsel bir panel yapıyoruz. Bugün akademisyenler konuşacak. Bu topraklar bizim, Gediz’e sahip çıkacağız. ” diye konuştu.

Su altı görüntüleri ve kirlilik

Panele geçilmeden önce Yaşar Üniversitesi öğrencileri tarafından hazırlanan ve Gediz’deki kirliliği işleyen “Pembe ve arkadaşları” kısa bir animasyon film gösterildi. Filmde gözyaşı Gediz’in kararmış sularına akan flamingonun hali çok şeyi anlatıyordu. 

Animasyonun ardından İzmir Körfezi Sualtı Görüntüleme Direktörü Murat Kaptan’a söz aldı. Yirmi beş yıllık doğa ve sualtı fotoğrafçısı olduğunu belirten Kaptan, “Körfez inanılmaz zengin” diyerek sözlerine başladı. Kaptan, “Dünyanın çeşitli yerlerinde daldığını ama hiçbir yerin Körfez kadar kendisini heyecanlandırmadı. Özellikle çocukların ilgisini çekmek için çok renkli fotoğraflar çekiyorum.” dedi.

Su altı çekimleriyle Körfez’in özellikle İnciraltı mevkiinde sadece bir yıl içinde rengini kaybeden yerleri gösteren Kaptan, “evet,  Körfez ölüyor ama kurtarabiliriz” dedi.

Bireysel değil örgütlü mücadele gerekiyor

Panelin kolaylaştırıcılığını gerçekleştiren İZDENİZ Yönetim Kurulu Başkanı Dr. Işıkhan Güler: “Kirlilikle ilgili mücadelede bireysel değil örgütlü mücadele gerekiyor. Körfez’in kirliliği, etrafında yaşayanların, halkın getirdiği bir kirlilik değil. Bu konuda büyük sorumluluk Merkezi Hükümete düşüyor.  Ne var ki Merkezi Hükümet konuyu yeterince ele almıyor. Bilimsel çalışma önemli ama bunu da halkla buluşması gerekiyor.” dedi.  

Erozyonla başlıyor dip çamuruna dönüşüyor

İnsan faktörü ve yangınlara dikkat çeken İzmir ve Manisa Büyükşehir Belediye Başkanları Danışmanı Prof. Dr. Yusuf Korucu, “İnsan faktörü, yangınlar vb. nedenlerle ağaçsızlaşma yüzünden erozyonlarda artış görünüyor. Gediz ile taşınan bu sedimentin de İzmir Körfez dip çamuruna olumsuz katkıda bulunuyor. Büyükbaş hayvancılık bilinçsiz yapıldığını için çıkan atıklarda Gediz Nehri’ne atılıyor. Diğer önemli bir konu ise tarımsal gübrenin gereğinden fazla kullanılmasıdır. Gübrenin fazlasının toprağa, suya ve havaya geçtikten sonra şirketler tarafından yeniden satılıyor.” vurgusunu yaptı.

Bütüncül politikalar gerekli

Bütüncül politikaların gerekli olduğunu belirten Kurucu, “Yeni segmentler gelmezse Körfez üç yıl içinde temizlenebilir. Sürekli denetim ve ölçüm gerekli. Belge-veri olmadan ben bir şey yazamam, mahkemeye sunacak belgeniz olması gerekir. İzmir Körfezi’nin temizliği için bütüncül bir politika gerektir. Havza içinde erozyonu önlemek, sanayi atıklarının arıtmadan sonra nehre verilmesi, arıtma tesislerinin arttırılması, tarımsal kaynaklı kirliliği azaltmak ve nehir boyunca fiziksel, kimyasal ve biyolojik izlemelerin planlanması bu süreçte çok önemli.” bilgisini paylaştı.

Gediz Havzası ve Kıyı Ekosistemi

Katip Çelebi Üniversitesi’nden Prof. Dr. Ebru Yeşim Özkan, “Gediz Havzası ve Kıyı Ekosistemi” başlıklı sunumunda, Gediz Nehri’nde kirliliğe yol açan dört neden arasında evsel atıklar, tarımsal kirlilik, sanayi faaliyetleri ve katı atıklar olduğunu dile getirdi. Bütün bunların nehrin oksijenini bitirdiğini belirten Özkan, “Körfez’in ise Gediz Nehri girdileri, Şehir içi dere girişleri, kentsel baskılar (nüfus yoğunluğu, altyapı yetersizliği) ve akıntının az olması gibi deniz içi dinamikler nedeniyle kirlenme yaşanıyor. Yağış düzenindeki keskin değişiklikler, deniz suyunda ısınmanın artması gibi iklimsel değişiklerin de olumsuz gidişatta çarpan etkisi yaratıyor.” Dedi.

Kirliliğin tek nedeni yok

Ege Üniversitesi Su Bilimleri Fakültesi Öğretim Üyesi Dr. Levent Yurga, İzmir Körfezi’ndeki kirlilik nedenleri arasında Gediz, Meles, Bornova Çayı ve Bostanlı Deresi, evsel ve sanayi atıkları, gemi kaynaklı kirliliğinin yanı sıra yağmur suyu, yangın isi ve demir yüklü çöl tozlarını da saydı. 

Suda akıntının önemine değinen Yurga, “İç Körfez’de yaklaşık 10 kilometre uzunluğunda beton bir set oluşturan Ragıp Paşa Dalyan’ın 2000’de tamamen yıkılmasıyla doğal su akıntısı başladı. Körfez  o dönem için rahat bir nefes aldı.  Fakat ne yazık ki Körfez’de bugün kirliliğin 1990 öncesine dönüş işaretlerine rastlıyoruz. Buna dayanıklı canlıları yeniden görmeye başladıklarını üzülerek belirtti.

Balıkçı ağlarımız çamurlarla yırtılıyor

Panelin soru cevap kısmında söz alan Foça Merkez Su Ürünleri Kooperatifi Başkanı Ceyhan Çetin, “Foça-Karaburun arasına dökülen Körfez dip çamurunda ağlarımız yırtılır hale geldi.  Çamuru taşıyan teknelerinin kendilerine gösterilen alana varmadan parça parça denize dökülüyor.” dedi. Panele katılan bir vatandaş, Foça denizinde yüzerken suyun her zamankinden daha kirli olduğunu, zaman zaman ağzında pas tadı bıraktığını ve neredeyse hiç balığa rastlamadığını dile getirirdiler.